เรื่องนี้เป็นเรื่องเก่าที่ผมเคยเขียนไปแล้ว แต่พอดีมีคนส่งเมล์มาถามอีก
ผมเลยขอเอาเรื่องนี้มาลงให้อ่านอีกสักรอบก็แล้วกันนะครับ
ภาพจาก http://dolphinsoftware.wordpress.com
metadata คืออะไร
metadata คือ ข้อมูลรายละเอียดที่อธิบายถึงความเป็นมาของข้อมูล
อาทิเช่น ชื่อผู้แต่ง ชื่อเจ้าของผลงาน ผู้รับผิดชอบ ปีที่เขียน ชื่อเรื่อง
จริงๆแล้ว มันก็คล้ายๆ กับการวิเคราะห์ทรัพยากรสารสนเทศที่เป็นสิ่งพิมพ์
แต่ metadata จะใช้กับทรัพยากรสารสนเทศที่อยู่ในรูปของอิเล็กทรอนิกส์ต่างหาก
หลักที่เรายึดและใช้ในการกำหนดมาตรฐานเราจะใช้ของ Dublin core
ซึ่งใช้แสดงลักษณะพื้นฐานของสารสนเทศ 15 ข้อ ดังต่อไปนี้
1. TITLE – ชื่อเรื่อง
2. AUTHOR OR CREATOR – ผู้แต่ง หรือ เจ้าของงาน
3. SUBJECT OR KEYWORDS – หัวเรื่อง หรือ คำสำคัญ
4. DESCRIPTION – ลักษณะ
5. PUBLISHER – สำนักพิมพ์
6. OTHER CONTRIBUTORS – ผู้ร่วมงาน
7. DATE – ปี
8. RESOURCE TYPE – ประเภท
9. FORMAT – รูปแบบ
10. RESOURCE IDENTIFIER – รหัส
11. SOURCE – ต้นฉบับ
12. LANGUAGE – ภาษา
13. RELATION – เรื่องที่เกี่ยวข้อง
14. COVERAGE – สถานที่และเวลา
15. RIGHT MANAGEMENT – สิทธิ
คำถามที่ตามมาคือ จำเป็นต้องกรอกให้หมดทุกขอบเขตหรือเปล่า
คำตอบก็คือไม่จำเป็นครับ ขึ้นอยู่กับว่าเราสามารถให้รายละเอียดของทรัพยากรสารสนเทศชิ้นนี้ได้เท่าไหร่
ข้อสังเกตนะครับ หากเรายิ่งให้รายละเอียดยิ่งเยอะเท่าไหร่ ทรัพยากรสารสนเทศชิ้นนี้ก็ย่อมมีรายละเอียดที่มากขึ้น
ซึ่งจะทำให้สะดวกต่อการจัดการและทำให้สามารถสืบค้นได้อย่างรวดเร็วและถูกต้องได้อีกด้วย
????????????????????-
หลักที่กล่าวมานี้เป็นเพียงเนื้อหาเพียงคร่าวๆ หากต้องการรู้จัก metadata ให้มากกว่านี้
ลองอ่านเอกสารประกอบตามด้านล่างนี้ได้
1. Metadata คืออะไร – http://dublin.tiac.or.th/metadata.htm
2. Role and use of metadata – http://www.su.ac.th/html_broadcast/4.ppt
3. Dublin Core – Metadata – http://opec.tiac.or.th/help.doc
4. Metadata คืออะไร – http://www.dwr.go.th/agenda/05-2006-25/ISO19115TC211.doc
5. ดับลินคอร์?เมทาดาทา – http://dublin.tiac.or.th/
6. Metadata (wikipedia) – http://en.wikipedia.org/wiki/Metadata
หวังว่าคงเพียงพอกันนะครับ
การจัดหมวดหมู่และการจัดเรียงหนังสือในห้องสมุดหลายๆ แห่ง (โดยเฉพาะห้องสมุดประชาชน ห้องสมุดโรงเรียน....) มักจะใช้หลักการจัดหมวดหมู่ระบบทศนิยมดิวอี้กัน วันนี้ผมจึงอยากแนะนำข้อมูลและแหล่งข้อมูลที่ใช้เพื่อการเรียนรู้เรื่องการจัดหมวดหมู่นี้
ปีที่แล้วผมได้เขียนเกี่ยวกับเรื่อง "DDC23 กำลังจะมา ห้องสมุดของคุณเตรียมพร้อมแล้วหรือยัง"
ในครั้งนั้นผมให้ข้อมูลว่า OCLC ไปพัฒนาระบบ WebDewey 2.0 เพื่อช่วยให้บรรณารักษ์ทำงานง่ายขึ้น ซึ่งการใช้งาน WebDewey 2.0 ห้องสมุดและบรรณารักษ์จะต้องเป็นสมาชิกและเสียค่าใช้จ่ายให้กับ OCLC
ซึ่งหากห้องสมุดของท่านไม่ได้เป็นสมาชิกกับ OCLC แล้วท่านจะรู้ได้อย่างไรว่า DDC23 มีการเปลี่ยนแปลงในหัวข้อไหนบ้าง และการจัดหมวดหมู่ยังคงรูปแบบเหมือนที่เราเรียนมาเมื่อ 10 - 20 ปีก่อนหรือไม่
ซึ่งทำให้ OCLC ไปเปิดบริการ ...
READ MORE
เมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2555 สำนักงานอุทยานการเรียนรู้ (TKpark) ได้มีการจัดการอบรมการใช้งานสื่อการเรียนรู้อิเล็กทรอนิกส์ TK ให้ตัวแทนจากศูนย์ไอซีทีชุมชน และตัวแทนจากโรงเรียนในเครือ สพฐ. จำนวน 150 คน
กิจกรรมนี้เป็นส่วนหนึ่งของ "โครงการเรียนรู้ สนุกเล่น หยั่งลึกสัมผัสไทย" ซึ่งเกิดจากความร่วมมือของ 4 หน่วยงาน ได้แก่ กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กรมศิลปากร และอุทยานการเรียนรู้
หัวข้อในการอบรม
- แนะนำโครงการเรียนรู้ สนุกเล่น หยั่งลึกสัมผัสไทย
- แนะนำสื่อการเรียนรู้อิเล็กทรอนิกส์ ...
READ MORE
เมื่อวันเสาร์ที่ผ่านมา (วันที่ 30 มิถุนายน 2555) ผมได้มีโอกาสมาบรรยายในงาน "การอบรมการใช้งานสื่อการเรียนรู้อิเล็กทรอนิกส์ TK" เรื่อง "มาสร้างสื่อดิจิทัลง่ายๆ บนโลกออนไลน์" วันนี้จึงขอแชร์เรื่องดังกล่าวให้เพื่อนๆ อ่าน
ก่อนอื่นมาดูสไลด์ที่ผมใช้ประกอบการบรรยายนี้กันก่อน
Create digital media in web online
สรุปเนื้อหาจากการบรรยาย "มาสร้างสื่อดิจิทัลง่ายๆ บนโลกออนไลน์"
เรื่องของสื่อดิจิทัล กับ สื่อออนไลน์ มีความสอดคล้องและสัมพันธ์กันอย่างชัดเจนมากๆ เพราะเมื่อข่าวสาร ข้อมูล และความรู้อยู่บนโลกออนไลน์แล้ว จริงๆ มันก็คือสื่อดิจิทัลนั่นแหละ ซึ่งสื่อออนไลน์มันก็มีหลายประเภท ...
READ MORE
กิจกรรมที่แนะนำวันนี้เป็นกิจกรรมที่น่าสนใจมากสำหรับคนที่ติดตามทั้งวงการห้องสมุดและวงการไอที กิจกรรมนี้เป็นงานสัมมนาเชิงปฏิบัติการ หรือที่เรียกว่า workshop นั่นเอง ซึ่งหัวข้อหลักของงาน คือ "เทคโนโลยี Cloud Computing กับงานสารสนเทศ"
รายละเอียดการสัมมนาเชิงปฏิบัติการเบื้องต้น
ชื่องานภาษาไทย : เทคโนโลยี Cloud Computing กับงานสารสนเทศ
สถานที่จัดงาน : อาคาร 10 ห้อง 10303 มหาวิทยาลัยหอการค้า
วันและเวลาที่จัด : วันที่ 3 - 4 พฤษภาคม 2555
จัดโดย : ...
READ MORE
จั่วหัวว่า DDC23 แบบนี้กลัวเพื่อนๆ บางส่วนจะไม่เข้าใจ เอาเป็นว่าขออธิบายสักนิดแล้วกัน
DDC = Dewey Decimal Classification คือ การจัดหมวดหมู่ระบบทศนิยมดิวอี้
ส่วนตัวเลข 23 หมายถึงครั้งที่ปรับปรุง (เรียกง่ายๆ ว่าการอัพเดทข้อมูลต่างๆ ในระบบทศนิยมดิวอี้)
ช่วงนี้ในวงการบรรณารักษ์ต่างประเทศมีการพูดถึงเรื่อง DDC23 มากขึ้น
สังเกตได้จาก WebDewey 2.0 ที่ OCLC ให้บริการอยู่มีการเพิ่มเมนูใหม่ DDC23!
คงอีกไม่นานแล้วสินะที่เราจะได้ใช้หนังสือคู่มือการให้เลขหมู่ฉบับใหม่กันสักที
มีอะไรใหม่ใน DDC23 บ้าง
- มีการปรับปรุงข้อมูลในหมวด 004-006 หมวดคอมพิวเตอร์ซึ่งหมวดหมู่ในกลุ่มนี้จำเป็นต้องปรับบ่อยมากเนื่องจากเทคโนโลยีไปค่อนข้างเร็ว
- อัพเดทข้อมูลหมวดหมู่ที่เกี่ยวกับนิกายออร์ธอด็อกซ์ ...
READ MORE
วันนี้มีเครื่องมือออนไลน์มาแนะนำอีกแล้วครับ สำหรับคนที่ทำงานด้านวิเคราะห์หมวดหมู่ (Cataloging) ในห้องสมุด บรรณารักษ์ที่ทำหน้าที่นี้สามารถจะใช้เครื่องมือออนไลน์ตัวนี้ในงานได้เลย เครื่องมือที่ว่านี้ คือ "ตารางเลขผู้แต่งออนไลน์" หรือ ที่หลายๆ คนรู้จักในชื่อ "ตารางเลข cutter ผู้แต่ง" นั่นเอง
งานการวิเคราะห์เลขหมู่ในห้องสมุด นักวิเคราะห์ หรือ cataloger จะต้องวิเคราะห์ข้อมูลหนังสือออกมาเป็นส่วนๆ ได้แก่
- เลขหมู่หนังสือ
- เลขผู้แต่งหนังสือ
- หัวเรื่องหนังสือ
ฯลฯ
แต่เดิมแล้วการวิเคราะห์เลขหมู่หนังสือในห้องสมุด บรรณารักษ์จะต้องใช้หนังสือคู่มือมาตรฐานเป็นตัวกำหนด เช่น
- ตารางเลขผู้แต่งหนังสือภาษาไทยสำเร็จรูป. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ : ...
READ MORE
"Amazon เป็นเว็บไซต์ขายหนังสือ แล้วเราในฐานะห้องสมุดจะสามารถใช้ข้อมูลได้หรือ"
คำถามนี้อาจจะปรากฎขึ้นเมื่อเพื่อนๆ ได้อ่านชื่อเรื่องของบล็อกผมในวันนี้
เอาเป็นว่าก็ยอมรับครับว่า "Amazon เป็นเว็บไซต์ขายหนังสือที่ใหญ่แห่งหนึ่ง"
แล้วถ้าเพื่อนเข้าไปดูข้อมูลในเว็บไซต์ Amazon ก็จะเจอแต่ข้อมูลที่เกี่ยวกับหนังสือมากมาย เช่น
- บทวิจารณ์หนังสือ
- เนื้อเรื่องย่อของหนังสือ
- ภาพปกหนังสือ
- ราคาหนังสือ
- รายการบรรณานุกรมของหนังสือ
ฯลฯ จริงๆ เราได้ข้อมูลมากกว่านี้
เอาหล่ะครับ แล้วข้อมูลไหนที่พอจะดึงเข้ามาสู่ระบบห้องสมุดอัตโนมัติของเราได้บ้างหล่ะ
หลายๆ คนคงมองภาพไม่ออก ถ้าจะเอารายการบรรณานุกรมไปใส่ในระบบห้องสมุด
เราก็ต้อง copy ทีละส่วนอย่างนั้นหรือ (ชื่อเรื่อง ชื่อผู้แต่ง สำนักพิมพ์ ปีพิมพ์ หัวเรื่อง)
อย่างที่รู้ๆ กันว่า ระบบห้องสมุดของเรามีมาตรฐานกำกับอยู่ นั่นคือ "MARC ...
READ MORE
ข้อสังเกตเกี่ยวกับตัวอักษรที่ไม่ได้ใช้ในการจัดหมวดหมู่หนังสือแบบแอลซี
ยังมีคนเข้ามาถามผมอยู่เรื่อยๆ ซึ่งตัวอักษรดังกล่าวได้แก่ I O W X Y ซึ่งไม่ได้ใช้เป็นหมวดหลัก
คำถามนี้ ผมเองก็ตอบยากนะเพราะไม่ได้เป็นคนคิดการจัดหมวดหมู่ แต่เอาเป็นว่าผมขอเสนอความคิดเห็นส่วนตัวแล้วกันนะครับ
ในระบบการจัดหมวดหมู่แบบ LC ? Library of Congress Classification
คือ จัดหมวดหมู่แบบหอสมุดรัฐสภาอเมริกา มีการจัดหมวดหมู่โดยใช้ตัวอักษรในภาษาอังกฤษในการกำหนด
แต่มีอักษรอยู่เพียง 5 ตัวที่ไม่มีการใช้ในการจัดระบบหมวดหมู่หนังสือ นั่นคือ ตัวอักษร I, O, W, X, Y
- ตัวอักษร ...
READ MORE
ถ้าเราถามบรรณารักษ์ว่า "คุณให้หัวเรื่องหนังสือเล่มนี้อย่างไร มีมาตรฐานอะไรในการให้"
บรรณารักษ์หลายๆ คนก็คงตอบว่า "ก็เปิดดูจาก LC Subject Heading" นะสิ
ตกลงว่าในโลกนี้มีการให้หัวเรื่องอยู่แบบเดียวจริงหรือ
การให้หัวเรื่องที่ผมจะนำเสนอวันนี้อาจจะต่างจากการให้หัวเรื่องตามหลักบรรณารักษ์หน่อยนะครับ
แต่ผมว่ามันก็สามารถนำมาใช้แทนกันได้นะ บางทีอาจจะดีกว่าด้วยซ้ำ
การให้หัวเรื่องที่ผมจะกล่าว ถูกเรียกว่า "BISAC"
ซึ่งย่อมาจากคำว่า "Book Industry Standards and Communications"
ซึ่งถูกคิดค้นด้วยองค์กรที่ชื่อว่า Book Industry Study Group ซึ่งทำงานกับตัวหนังสือเช่นกัน
วัตถุประสงค์หลักๆ ก็คือ ใช้เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูล EDI(electronic data interchange) ของสิ่งพิมพ์ประเภทหนังสือและวารสารเป็นหลัก
ลองเข้าดูการให้หัวเรื่องของระบบ BISAC ได้ที่
http://www.bisg.org/what-we-do-0-136-bisac-subject-headings-list-major-subjects---2009-edition.php
ตัวอย่างหัวเรื่องในระบบ ...
READ MORE
งานวิเคราะห์ทรัพยากรสารสนเทศ หรืองาน catalog เป็นงานที่สำคัญอีกงานหนึ่งในห้องสมุด
เนื่องจากเป็นงานที่เกี่ยวกับการให้เลขหมู่และหัวเรื่องของหนังสือหรือสื่อสารสนเทศในห้องสมุด
หนังสือหรือสื่อสารสนเทศในห้องสมุดจะถูกค้นหาได้ง่ายหรือยากก็ขึ้นอยู่กับกระบวนการในส่วนนี้
ดังนั้นผมจึงให้ความสำคัญกับงาน catalog เช่นเดียวกับการให้บริการสารสนเทศในห้องสมุด
เอาเป็นว่าผมขอพูดถึงปัญหาที่พบของงาน catalog ให้เพื่อนๆ ฟังก่อนนะครับ
หลักๆ ก็ไม่มีอะไรมากหรอก แค่เพื่อนๆ เคยสังเกตมั้ยครับว่า
"หนังสือเล่มนึงอาจจะมีการถูก catalog ไม่เหมือนกัน"
เช่น หอสมุดแห่งชาติให้เลขหมู่อย่างหนึ่ง ห้องสมุดสถาบันอุดมศึกษาให้อีกอย่างหนึ่ง ฯลฯ
ดังนั้นหนังสือ ก. จึงมีข้อมูลที่ได้จากการวิเคราะห์ไม่เหมือนกัน
เอางี้ เวลาเพื่อนๆ ไปห้องสมุด ก แล้วพาหนังสือ และเจอหนังสือที่ต้องการในชั้นหนังสือทั่วไป
แต่เวลาไปห้องสมุด ข เดินไปที่ชั้นหนังสือเดียวกันกลับไม่เจอ ทำให้ต้องเสียเวลาค้นหาใหม่
และพบว่าหนังสือเล่มนั้นไปอยู่อีกชั้นหนึ่งทั้งๆ ที่รู้สึกว่ามันไม่ถูกต้อง
ดังนั้นหลายๆ ครั้งที่ไปพบกับเพื่อนๆ ในห้องสมุดที่ต่างๆ ...
READ MORE
มาเรียนเรื่องการจัดหมวดหมู่หนังสือแบบดิวอี้ออนไลน์กันดีกว่า
สรุปการอบรมการใช้งานสื่อการเรียนรู้อิเล็กทรอนิกส์ TK
สรุปการบรรยาย : มาสร้างสื่อดิจิทัลง่ายๆ บนโลกออนไลน์
Workshop “เทคโนโลยี Cloud Computing กับงานสารสนเทศ”
DDC23 กำลังจะมา ห้องสมุดของคุณเตรียมพร้อมแล้วหรือยัง
Protected: ตารางเลขผู้แต่งหนังสือภาษาไทยออนไลน์สำหรับบรรณารักษ์
บรรณารักษ์สามารถ copy catalog หนังสือจาก Amazon ได้แล้วนะ
อักษรที่หายไป กับ การจัดหมวดหมู่หนังสือแบบแอลซี (LC)
การให้หัวเรื่องด้วย BISAC Subject heading
เทคนิคการ catalog หนังสือด้วยวิธีง่ายๆ
เรื่องใกล้เคียง
Loading ...
3 Comments
รู้สึกว่าผมเองก็เคยเขียนถึงเหมือนกันนะครับสำหรับเจ้า Metadata เนี่ย แต่ทิ้งไปนาน จนชักจะลืมไปบ้างแล้วล่ะ แหะๆ
ขอแก้ไขนิดนึงนะครับ ที่บอกว่า
“metadata จะใช้กับทรัพยากรสารสนเทศที่อยู่ในรูปของอิเล็กทรอนิกส์”
นั้นไม่ใช่ประเด็นสำคัญของ metadata แต่เป็นคำที่ใช้แทนข้อมูลบรรยาย”สรรพสิ่ง” รวมไปถึงรายการข้อมูลแบบโบราณ หรือบัตรรายการด้วยเช่นกัน
และ dublin core ก็เป็นเพียงแค่มาตรฐานหนึ่งเท่านั้น ยังมีมาตรฐาน metadata อีกมากมาย การเลือกใช้ก็มักจะขึ้นอยู่กับชุมชนผู้ใช้
เพียงแต่การเกิดขึ้นของคำว่า metadata มันเกิดมาพร้อมกับการพัฒนาเรื่อง digital library ดังนั้นเมื่อคนพูดถึง metadata เราก็มักจะนึกถึงทรัพยากรอิเล็กทรอนิกส์ซึ่งจริง ๆ แล้วไม่ใช่
MARC ที่ใช้กับ catalog ห้องสมุดทั่วไปก็เป็น metadata อย่างหนึ่งเหมือนกัน หรือแม้กระทั่งเขตข้อมูลที่ใช้ในบัตรรายการก็ถือเป็น metadata ด้วยเช่นเดียวกัน
ขอบคุณพี่โตครับ ที่ช่วยแก้ไขข้อมูลครับ
กระจ่างขึ้นทั้งที อิอิ