เคยมีคำถามไหมครับว่า ในโลกที่ AI ตอบคำถามได้เร็วกว่าการเดินไปที่ชั้นหนังสือ และ E-book เข้าถึงได้ง่ายแค่ปลายนิ้ว “บรรณารักษ์” หรือ “ห้องสมุด” ยังจำเป็นอยู่ไหม? สำหรับผม คำตอบคือ “จำเป็นกว่าที่เคย” ครับ แต่บทบาทของเรากำลังเปลี่ยนไป
ในปี 2026 ที่จะถึงนี้ ห้องสมุดจะไม่ใช่แค่ที่เก็บหนังสือ แต่คือ “Space of Possibilities” (พื้นที่แห่งความเป็นไปได้) และเพื่อให้เราก้าวทันโลก ผมขอลองถอดรหัสคำว่า LIBRARY ออกมาเป็น 7 ทักษะสำคัญที่บรรณารักษ์ยุคใหม่ ควรพกติดตัวไว้
L – Lifelong Learning & Literacy (การเรียนรู้ตลอดชีวิตและการรู้เท่าทัน)
ในปี 2026 คำว่า Literacy ไม่ได้แปลว่าแค่อ่านออกเขียนได้ แต่หมายถึง AI Literacy และ Data Literacy บรรณารักษ์ต้องเป็นผู้นำในการสอนให้ผู้ใช้รู้ว่า ข้อมูลไหนจริง ข้อมูลไหนปลอม (Deepfake) และจะใช้เครื่องมือ AI ช่วยค้นคว้าอย่างไรให้มีจริยธรรม เราคือ “โค้ช” ด้านการเรียนรู้ของชุมชนครับ
I – Innovation Mindset (ความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม)
เลิกยึดติดกับคำว่า “ทำแบบเดิมก็ดีอยู่แล้ว” บรรณารักษ์ยุคใหม่ต้องกล้าที่จะ Curate ประสบการณ์ใหม่ๆ เช่น การจัดนิทรรศการผ่าน VR, การใช้บอร์ดเกมสอนการสืบค้น หรือการเปลี่ยนพื้นที่เงียบๆ ให้เป็น Maker Space ที่ส่งเสียงแห่งความคิดสร้างสรรค์ได้
B – Bridging the Gap (การเป็นสะพานเชื่อม)
เทคโนโลยีไปไกลแค่ไหน ช่องว่างความเหลื่อมล้ำก็ยิ่งกว้างขึ้น หน้าที่ของเราคือเป็น Bridge หรือสะพานที่เชื่อมคนที่ไม่ถนัดเทคโนโลยี (ผู้สูงอายุ หรือกลุ่มเปราะบาง) ให้เข้าถึงสารสนเทศได้ บรรณารักษ์คือ “Human Interface” ที่เป็นมิตรที่สุดที่เทคโนโลยีมอบให้ไม่ได้
R – Resilience (ความยืดหยุ่นและล้มแล้วลุกไว)
โลกเปลี่ยนทุกวัน เดี๋ยวแพลตฟอร์มนี้มา เดี๋ยวแอปฯ นั้นไป บรรณารักษ์ต้องมีเกราะป้องกันทางใจที่เรียกว่า Resilience คือพร้อมปรับตัว รับมือกับวิกฤตข้อมูล หรือการเปลี่ยนแปลงงบประมาณและนโยบายด้วยทัศนคติเชิงบวก และแก้ไขปัญหาหน้างานได้อย่างชาญฉลาด
A – AI Co-pilot (การทำงานร่วมกับปัญญาประดิษฐ์)
ปี 2026 บรรณารักษ์ไม่ได้สู้กับ AI แต่เรา “เต้นรำไปกับ AI” ครับ เราต้องใช้ AI เป็นผู้ช่วย (Co-pilot) ในการทำงานรูทีน เช่น การจัดหมวดหมู่เบื้องต้น, การเขียนคำโปรยแนะนำหนังสือ หรือการวิเคราะห์พฤติกรรมผู้ใช้ เพื่อให้เรามีเวลาไปโฟกัสกับงานที่ต้องใช้ “หัวใจ” มากขึ้น
R – Relationship Building (การสร้างความสัมพันธ์)
นี่คือไม้ตายที่ AI ไม่มีวันทำได้ คือ Empathy (ความเห็นอกเห็นใจ) และการสร้างชุมชน ห้องสมุดต้องเป็น “Third Place” ที่ผู้คนมาเจอกัน พูดคุย แลกเปลี่ยน บรรณารักษ์ต้องเป็นนักสร้างเครือข่ายที่ทำให้คนรู้สึกว่า “ที่นี่คือที่ของฉัน”
Y – User Experience (UX) Design (การออกแบบประสบการณ์ผู้ใช้)
สุดท้ายคือตัว Y – You (User) Centric เราต้องคิดแบบนักออกแบบ มองห้องสมุดผ่านสายตาผู้ใช้ ตั้งแต่ก้าวเท้าเข้ามาจนถึงการยืมคืนออนไลน์ ทุกจุดต้องลื่นไหล (Seamless) และสร้างความประทับใจ การบริการไม่ใช่แค่การยื่นหนังสือให้ แต่คือการมอบประสบการณ์ที่น่าจดจำ
คำว่า LIBRARY ในปี 2026 อาจไม่ได้ย่อมาจากสถานที่เก็บหนังสือเพียงอย่างเดียว แต่มันคือสัญลักษณ์ของ Life, Intelligence, and Belonging (ชีวิต ปัญญา และความเป็นเจ้าของ)
ถึงเพื่อนบรรณารักษ์ทุกคนครับ ไม่ว่าโลกจะเปลี่ยนไปแค่ไหน ขอให้มั่นใจว่า “ทักษะ” และ “หัวใจบริการ” ของพวกเรา คือ กุญแจสำคัญที่จะไขประตูความรู้ให้กับโลกใบนี้ต่อไป มาอัปสกิลเตรียมพร้อมสำหรับปี 2026 ไปด้วยกันนะครับ!
Mini Checklist: คุณพร้อมแค่ไหนสำหรับโลกห้องสมุดปี 2026?
ลองติ๊ก “ถูก” หน้าข้อที่คิดว่า “ใช่” หรือ “เคยทำ” ดูนะครับ
[ ] 1. (L) สัปดาห์นี้ฉันได้ลองเล่นหรือเรียนรู้เครื่องมือ AI / Tech ใหม่ๆ อย่างน้อย 1 อย่าง
[ ] 2. (I) ฉันกล้าเสนอไอเดียจัดกิจกรรมหรือบริการรูปแบบใหม่ ที่ห้องสมุดฉันไม่เคยทำมาก่อน
[ ] 3. (B) ฉันสามารถสอนวิธีใช้แอปฯ หรือเทคโนโลยีให้ผู้สูงอายุ (หรือคนไม่เก่งไอที) เข้าใจได้โดยไม่หงุดหงิด
[ ] 4. (R – Resilience) เมื่อเทคโนโลยีเปลี่ยน หรือระบบล่ม ฉันมองหาทางแก้ไขได้ทันทีโดยไม่ตื่นตระหนก
[ ] 5. (A) ฉันเคยให้ AI ช่วยเป็นลูกมือในการทำงาน เช่น ช่วยคิดแคปชั่น, ช่วยร่างโครงการ หรือช่วยสรุปข้อมูล
[ ] 6. (R – Relationship) ฉันจำชื่อ หรือความชอบเล็กๆ น้อยๆ ของผู้ใช้บริการประจำได้อย่างน้อย 3 คน
[ ] 7. (Y) ฉันเคยลองสวมบทเป็นผู้ใช้ เดินเข้าห้องสมุดตัวเอง แล้วถามว่า “จุดไหนบ้างที่น่าจะทำให้ผู้ใช้สับสน?”
สรุปผลลัพธ์:
ได้ 5-7 ข้อ: สุดยอด! คุณคือว่าที่ “Super Librarian 2026” ตัวจริง พร้อมลุยทุกสถานการณ์
ได้ 3-4 ข้อ: มาถูกทางแล้ว! คุณมีพื้นฐานที่ดี เพียงแค่เติมลูกเล่นด้านเทคโนโลยีอีกนิดก็ฉลุย
ได้ 0-2 ข้อ: ไม่เป็นไรเลย! นี่คือโอกาสดีที่จะได้เริ่มเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ วันละนิด เพื่ออัปเกรดตัวเองครับ